Historia Mikstatu

MIKSTAT 鈥 dawne miasto kr贸lewskie, po艂o偶one przy prastarym mi臋dzynarodowym szlaku handlowym. Posiada jedn膮 z najstarszych w po艂udniowej Wielkopolsce 艣redniowiecznych metryk miejskich. Udokumentowana historycznie umowa sprzeda偶y urz臋du w贸jtowskiego z 1366 r. jest najstarszym dokumentem potwierdzaj膮cycm istnienie ju偶 w pierwszej polowie XIV w. ukszta艂towanej struktury prawnej i urbanistycznej organizmu miejskiego. Z umowy tej wynika, 偶e do uposa偶enia w贸jta nale偶a艂y 3 艂any ziemi, 1/3 warto艣ci zas膮dzonych kar, tereny przeznaczone na pobudowanie 艂a藕ni miejskiej i m艂yna na rzece ko艂o miasta, prawo wypasu byd艂a i ma艂e polowanie. Pierwotna nazwa Komor贸w zosta艂a w kr贸tkim czasie po dokonaniu lokacji wyparta przez nazw臋 niemieck膮 (M眉cke 鈥 komar, Stadt 鈥 miasto).

聽Herbem miasta jest podw贸jna bia艂a lilia spojona z艂ot膮 opask膮 na tarczy herowej koloru czerwonego. Najstarszy zachowany odcisk piecz臋ci miejskiej pochodz膮cy z 1628 r. znajduje si臋 w Archiwum G艂贸wnym Akt Dawnych w Warszawie na dokumencie papierowym sygn. 2688. Piecz臋膰 ta ma 艣rednic臋 ok. 30 mm i opr贸cz herbu miasta zawiera napis: SIGILLVM OPPIDI MIXTAT. Przez wieki ca艂e miasto do艣wiadcza艂o opieki ksi膮偶膮t i kr贸l贸w, kt贸rzy wydawali, jak偶e wa偶ne dla rozwoju Mikstatu przywileje: W艂adys艂aw Opolczyk w 1391 r., Zygmunt Stary w 1528 r. i 1546 r., Zygmunt August w 1548 r. i 1552 r., Zygmunt III Waza w 1589 r., 1590 r., 1594 r., 1603 r., 1615 r., 1617 r. i 1621 r., W艂adys艂aw IV Waza w 1633 r. (2 przywileje), Jan Kazimierz w 1649 r., Micha艂 Korybut Wi艣niowiecki w 1669 r., Jan III Sobieski w 1681 r., August II Mocny w 1713 r. (2 przywileje), August III Sas w 1746 r. i Stanis艂aw August Poniatowski w 1773 r.

Lokowany w po艂. XIV w. Mikstat mia艂 wytyczony Rynek, na kt贸rym wznosi艂 si臋 ratusz. Jednak po偶ary z 1391 r. i 1478 r. spowodowa艂y, 偶e miasto przenoszono w nowe miejsca. Zatem obecny Rynek mikstacki wytyczono u schy艂ku 艣redniowiecza, po katastrofalnym po偶arze miasta jaki mia艂 miejsce w 1478 r. Zajmuje on powierzchni臋 ca艂k. 0,55.49 ha i jest najwi臋kszym przestrzennie rynkiem w powiecie ostrzeszowskim (powierzchnia Rynku w Grabowie wynosi 0,48.61 ha, a w Ostrzeszowie 0,37.40 ha). D艂ugo艣膰 pierzeji wschodniej (wraz z szeroko艣ci膮 pasa jezdni ul. Ko艣cielnej i ul. Ko艣ciuszki) wynosi 50,44 m., pierzeji po艂udniowej 66 m., pierzeji zachodniej (wraz z szeroko艣ci膮 pasa jezdni ul. Krakowskiej i ul. Chopina) 60 m., a pierzeji p贸艂nocnej 69,5 m. D艂ugo艣膰 przek膮tnej rynku, mierzonej od naro偶nika pn/zach do pd/wsch. wynosi 109,86 m., a od naro偶nika pn/wsch. do pd/zach. wynosi 94 m. Rynek mikstacki po艂o偶ony jest na wysoko艣ci 192,4 m. n.p.m.

聽Po po偶arze w 1391 r. miasto otrzyma艂o ksi膮偶臋c膮 zgod臋 na odbudowanie w nowym miejscu. Zwolniono je tak偶e z podatk贸w i op艂at, w tym op艂at z tytu艂u sprzeda偶y soli na okres 5 lat. Ci膮g艂o艣膰 osadnicz膮 miasta potwierdzaj膮 zapisy spraw s膮dowych w ksi臋dze ziemskiej kaliskiej z lat 1400 鈥 1409, gdzie wyst臋puj膮 mieszczanie Stanis艂aw 鈥渄e Micxstat鈥 i Maciej 鈥渙pidanus de Micstat鈥 oraz dokument Starosty Generalnego Wielkopolski Marcina ze S艂awska z 1430 r., w kt贸rym wyst臋puje w贸jt mikstacki Ignacy (wymieniony w pierwotnej formie imienia, jako Hinak). Wg zapisu akt s膮du grodzkiego w Ostrzeszowie z 1429 r. mieszczanie mikstaccy posiadali wy艂膮czno艣膰 na handel sol膮 w obr臋bie 2 mil od miasta. Po katastrofalnym po偶arze w 1478 r. odbudowano miasto w obecnym miejscu. Tutaj te偶 wystawiono nowy ko艣ci贸艂 parafialny, znacznie rozbudowany w 1599 r. (ko艣ci贸艂 ten rozebrano w 1913 r. wznosz膮c obecn膮 budowl臋). Do 1656 r., kiedy parafi臋 przej臋li Kanonicy Regularni Latera艅scy proboszcz贸w mikstackich wyznacza艂 kr贸l polski.

聽Na mocy przywilej贸w kr贸lewskich w mie艣cie odbywa艂y si臋 targi tygodniowe oraz 4 razy w roku jarmarki. Funkcje handlow膮 miasta uzupe艂nia艂y us艂ugi i produkcja. Z wykazu podatkowego z 1563 r. wynika, 偶e w mie艣cie by艂o 12 rzemie艣lnik贸w. Wzrost liczby rzemie艣lnik贸w spowodowa艂, 偶e ju偶 w ko艅cu XVI w. powsta艂y w mie艣cie 2 cechy. Znakomicie rozwija艂o si臋 s艂odownictwo i piwowarstwo. W 1611 r. mieszczanie uzyskali przywilej na za艂o偶enie szpitala, a najstarsza wzmianka o szkole parafialnej pochodzi z 1670 r. Z zachowanych akt lustracji d贸br kr贸lewskich wynika, 偶e w XVI i XVII w. w mie艣cie by艂o 65 dom贸w op艂acaj膮cych 23 floreny czynszu rocznie. Ponadto mieszczanie zobowi膮zani byli do p艂acenia 4 floren贸w na 鈥渨贸z wojenny鈥 oraz dziesi臋ciny na rzecz miejscowego proboszcza. W pocz膮tkach XVIII w. wzniesiono na wzg贸rzu za miastem ko艣ci贸艂 艣w. Rocha. Miasto mia艂o ju偶 utwardzony brukiem Rynek i ul. Grabowsk膮. W 1789 r. odbudowano zniszczony ratusz, a trzej przedstawiciele miasta uczestniczyli w Warszawie w 鈥渃zarnej procesji鈥, manifestuj膮c 偶膮dania uregulowania praw miast kr贸lewskich w Rzeczpospolitej. Na podstawie Konstytucji 3 Maja za艂o偶ono w 1791 r. zachowan膮 do dzi艣 w Archiwum Pa艅stwowym w Kaliszu ksi臋g臋 miejsk膮, kt贸ra w pierwszym zapisie wymienia 98 rodzin mieszcza艅skich.

Po II rozbiorze Mikstat dosta艂 si臋 pod panowanie pruskie. W 1822 r. miasto pad艂o pastw膮 kolejnego po偶aru. Ocala艂 tylko budynek poczty w Rynku, oraz ko艣cio艂y, probostwo i wzniesiona w 1812 r. szko艂a. W 1845 r. by艂o w mie艣cie 1295 mieszka艅c贸w i 143 budynki mieszkalne. Mieszka艅cy Mikstatu uczestniczyli w powstaniu ko艣ciuszkowskim, listopadowym i styczniowym. Opr贸cz tego w艂膮czyli si臋 w nurt pracy organicznej tworz膮c m.in. Bibliotek臋 Ludow膮, Towarzystwo Przemys艂owe, K贸艂ko Rolnicze, a nade wszystko organizuj膮c w 1869 r. pierwszy Bank w po艂udniowej Wielkopolsce. Na prze艂omie 1906/1907 r. dzieci mikstackie zach臋cone przez miejscowego proboszcza ks. F. Ruszczy艅skiego, uczestniczy艂y w strajku szkolnym w obronie j臋zyka ojczystego. U zarania niepodleg艂o艣ci mikstaczanie stworzyli kompani臋 wojska uczestnicz膮c膮 w walkach na po艂udniowym froncie Powstania Wielkopolskiego. W czasie II wojny 艣wiatowej na terenie Mikstatu wdra偶ano projekt stworzenia Polenreservat. 22 I 1945 r. miasto wyzwolono z okupacji hitlerowskiej.

Oprac. Henryk Zieli艅ski 2011′.
Ryciny: W艂adys艂aw Ko艣cielniak
Poczet kr贸l贸w polskich Jana Matejki.
Urz膮d Miasta i Gminy Mikstat


Skip to content